|
Bolsterturfs natuur B o l s t e r t u r f s n a t u u r Dagboek maart 2005
1
De lucht was lichtgrijs boven Brabant, maar met zo hier en daar een streepje blauw erin, helblauw waardoor soms de lentezon kwam gluren. In de bossen was het heel aangenaam, heel plezierig vertoeven, omdat er veel vogeltjes zongen, en ook omdat je in bos nauwelijks wind voelt. Pas toen ik in volle lentewind langs bosrand liep, miste ik mijn jas.
Op de plek waar ik de lelietjes-der-dalen weet, zocht ik onder dikke doodgemaakte - jaren geleden geringde - beukenbomen naar het eerste groen van dit zo lief en lekker geurend bloempje. Nee, zoals ik wel al wist, niks geen lelieblaadjes te bespeuren nog, maar een groepje van vijf ruzie makende kauwen veraangenaamde het zoeken naar het nog verborgen plantje. De kleine kraaien vochten om een groot gat in een dode, want ook geringde, eik. Toen ik naar de kauwen keek, brak er zomaar ineens, kleine honderd meter verderop in de bosrand, een grotere en meer lawaaiige ruzie uit. Drie, vier, wel vijf vlaamse gaaien waren mekaar hardsnavelig in de veren gevlogen. Een zesde en zevende gaai zaten erbij en keken scheldend en krijsend naar 't rumoerig vechten. Net mensen die gaaien en kauwen. Is het eindelijk lente en mooi weer, vliegen ze mekaar in de veren. De mafvlerken! Langs landweg tussen weiden met veel mier (ook wel vogelmuur genoemd), zaten tientallen houtduiven zich te goed te doen aan dit kleine plantje, dat straks kleine stervormige witte bloempjes zal krijgen. Erpel merkte de blauwe vogels niet op, of deed alsof hij ze niet zag. Hij had het te druk met inspecteren van braamstruiken, molshopen en muizengaten langs de route. Elke paar honderd meter scharrelde er wel ergens een paartje zwarte kraaien, maar kieviten zag ik vandaag helemaal niet op of boven de weiden. Wel vijf koppeltjes wilde eenden telde ik op 't Grootst Verboden Ven. Fox kon het niet laten en rende het nog koude water in, recht op een paartje vlak bij de oever, maar heel rustig dobberende eenden af. De langnekken negeerden hem straal en de hond had geen zin in zwemmen. Een eindje verderop joeg hij er toch nog twee, die zaten te dutten in venkant, de lucht in. Luid kwakend gingen ze op de wieken, het bruinkleurig eendje voorop met de veelkleurige woerd er vlak achter. Tot tweemaal toe kon ik voorkomen dat Erpel op eigen houtje een bezoekje ging brengen aan de hond van wandelaars. De derde keer lukte me dat niet. Opeens dook hij de bosrand in, om er meteen weer uit te komen met een teckel achter zich aan. De baas van 't teckeltje zat op een omgewaaide stam van een spar te genieten van de vogels en - afgezien van de vogelzang - de stilte. Baas en baas praatten wat, over het weer, over het bos, over werken en over huizen en tuinen en zo, terwijl de hondjes stoeiden. Fox en teckel, allebei speelden ze dominantje, en toen ze na een poosje mekaar in de haren vlogen was het hoogste tijd om naar huis te gaan. Bijna bij de auto voelde ik opeens het windje niet meer toen het begon het te regenen. Een lieve, zachte, lichte voorjaarsregen. Ja, hij was licht en zacht en lief, deze lenteregen, lief en zacht en licht op mijn gezicht en handen. Bolsterturf, donderdag 24 maart 2005
2
Zacht en bijna windstil was de lentedag. Jij en ik wandelden een paar uur door Brabants bos, rond de Verboden Vennen. Erpel mocht ook mee. Toen we van huis reden was het licht bewolkt, maar eenmaal onderweg brak al vlug de zon door 't wolkendek. We reden langzaam en spotten links en rechts vogels. Wat fazanten liepen te pikken tussen de stoppels van slordig gemaaide maïs. Om de halve kilometer scharrelde een paartjes kraaien op wei of kale akker, en op pas gegierd grasland naast een akker prei tripten twee kieviten wat verloren rond, temidden van een klucht spreeuwen. Bijna bij de parkeerplaats zat een dikke houtduifdoffer midden op de weg. Pas op het allerlaatste moment vloog hij weg. We toefden tussen 11 en 1 in 't bos. Rond die tijd zijn er nooit veel wandelaars, en vandaag ontbraken mountainbikers en ruiters. Wel was er een groene specht, die, schijnbaar onbeholpen, op korte vleugels van bosje naar ander bosje golfde. En in de bosrand zagen we twee reeën. Die liepen langzaam van ons af, dieper het bos in. We zagen ze maar nauwelijks. Ze hadden zowat zelfde kleur als de bosbodem. Hun witte spiegels verrieden dat ze er waren. Plots kreeg Fox lucht van ze. Alsof bont raketje, zo snel schoot i op het reewild af. Dat racete er vandoor. Fout! Mag dus niet! Achter wild rakken niet. We floten en riepen en ja! de deugniet kwam terug. Toen even met hem spelen en flink prijzen. Spelen omdat hij terug kwam. 'Niet straffen dus. Belonen is veel beter. Straffen kan altijd nog als belonen niet helpt.' Jij glimlachte toen ik zo met je en Erpel praatte en je zei: 'Volgende week wordt i twee.' 'Ja,' antwoordde ik, 'en dat gaan we vieren. Krijgt hij een enorme kluif, omdat hij al selectief wildrein is.' Opeens, wat verderop, boven een wei langs zonnige boszoom, begon er een wulp te jubelen. Vol, zuiver en helder trilde zijn stem boven wei en woud. Nou ja, mooie allitteratie, maar woud... Bos dus, productiebos, beschadigd bos. We luisterden naar de wulp en keken naar mekaar en glimlachten - wulpgejubel maakt je blij, zeker als je 't hoort op een plek waar je geen wulp verwacht. Erpel schonk geen aandacht aan trillers en melodie. Die ging liever staan snuffen en snuiven en brommen en grommen in 'n droge sloot, voor een duiker onder 't bospad door. Ik keek ook eens in de duiker, maar zag niks. Wel rook ik een sterke geur. Van bunzing? Van hermelijn? Van wezel? Ik kon de geur niet duiden. 'Wat is het Fox? Een vos? Een marter? Of...?' Op zo'n moment wens je dat je hond kan praten. Even verderop zwommen eenden op het grootst verboden ven. Vijf wilde eendenwoerden en één eendenwijfje. 'Wat geile woerden rond één eendje,' zei je afkeurend. En je werd beetje boos op mij toen ik 'groepsseks' zei. Ook dobberde er een tiental toppereendjes, met sneeuwwitte flanken in zowat zwarte romp, op kleine ribbelgolfjes. En verder weg zwom er nog een woerd die we niet konden thuisbrengen. Hij was nogal bont en groot en had een roodbruine kop. Halfweg ven en parkeerplaats roetsjte een korte roestbruine vogel weg van voor Erpels neus. 'Een houtsnip!' 'Misschien gaat die hier eitjes leggen en broeden.' 'Broeden in een armzalig bos met rooie verfstreep op de bomen?' 'Pas op houtsnip, straks komen de bulldozers en de mannen met de cirkelzagen.' 'Ja, en dan zal daarna dit bos nog armer, kaler en havelozer zijn.' 'Ja, dan wil er geen houtsnip meer in op vakantie komen.' 'Op vakantie?' '... Bolsterturf, vrijdag 25 maart 2005
3
Halverwege huis en camping vier reeën op kaalslag. Nabij camping aalscholver boven cultuurplas vis. Grauwe ganzen en wilde eenden in lucht en water, roffelende specht in bos, baltsende kievithaantjes boven weiden waarop hun wijfjes, alsmede roeken, kraaien en spreeuwen. Konijn sprint door bunt, terwijl op groene oever rode Schotten traagzaam grazen. Bijna thuis langs bosweg haanfazant met z'n vijf lady's. Bolsterturf, zaterdag 26 maart 2005
4
Met jou en Erpel paaslentedagje uit naar Drente. Nou ja, lentedagje? Er waait een straffe, koude wind en de buitentemperatuurmeter van de auto geeft tien graden celsius aan. Als we bij het Bargerveen aankomen, schrikken we. Het allereerste wat ons opvalt, zijn een grote bulldozer en dito dragline. En onze auto staat pal voor een aan dun paaltje gespijkerd groen bordje met opschrift Verboden voor niet aangelijnde honden. Erpel ergert zich niet aan wat er op het bordje staat. Hij kan niet lezen en omdat jij en ik echt niet kunnen begrijpen, waarom ons hondje niet gewoon vrij en vrolijk over een breed zandpad tussen veendijk en boerenwijk mag dartelen, boerenwijk waarlangs aan de niet-veenzijde elke herfst en winter boerenjagers, buren van sbb, op hazen schieten, mag hij naar hartelust rennen en rakken. Zowat alle veenrestanten in de zuidoosthoek van Drente zijn inmiddels gebombardeerd tot natuurreservaat. Wat ons betreft inmiddels tot tè waterrijk natuurgebied als het gaat om het veen tussen Zwartemeer, Weiteveen en de grens met Duitsland. Door de nieuwe, hoge dijken zal er nog veel meer water kunnen worden vastgehouden boven het veenrestant. En er is al zo ontiegelijk veel water opgevangen in de ondiepe, als gevolg van vroegere turfwinning meer lange dan brede plassen. Waarom toch is het nodig dat er nog heel veel water meer bij komt? Aan Duitse zijde van de zanderige grensweg is een perceel jong sparrenbos. En verder is daar niets dan akkerland, met zowel in het bos als op de bouwlanden om de paar honderd meter een hoogzit, van waaraf vos en ree kunnen worden doodgeknald. Je zal maar ree of vos zijn en wonen in dit grensgebied. Ben je echt wel de pineut! Duitse jagers proberen je een kogel door je lijf te jagen en Nederlandse 'natuurbeschermers' willen je gaan verzuipen! We wandelen voorbij het verboden toegang bordje, en voorbij nog wat bordjes meer, over met draglines en bulldozers pas gemaakte dijken. Ep stoot daar in binnenkort te inunderen ruigte veel fazanten op. Verder zijn boven de vegetatie van hei en bunt en berkenbosjes - net nog niet verdronken wildernis - alleen maar veel watervogels te zien. Nergens fluit of jubelt een wulp. We gaan ook nog even naar de Klazienaveense kant van het Bargerveen. Ook zooi daar. In hele stukken veen worden alle berken omgehakt. We komen op de weinige officiële wandelpaadjes erg veel wandelaars tegen, ook wandelaars met loslopende hond. Allemaal mensen die, achter elkaar aan sjokkend, een met gele verf aangegeven route volgen. Reden voor ons om rap de wandelroute te verlaten, de auto op te zoeken, wat te gaan toeren en her en der eventjes te gaan struinen in gezellige saampjes eenzaamheid. Andere mensen zien we rontelom ons huis en op het werk al wel genoeg. Aan Duitse zijde van de grens, bij Twist, staat sinds kort een heel regiment windmolens. Geen gezicht, die molens, zo aan de rand van een natuurgebied, maar jij en ik kunnen er ons niet erg aan ergeren. We ergeren ons veel meer, als we bij het oprijden van de weg Verlengde Noordersloot zien dat er al weer een woning bijgekomen is in het Nederlandse buitengebied, een kast van een huis nog wel. En, o nog groter ergernis en schrik, we mìssen een paar kilometer verderop opeens drie oude woningen in het veen, huizen die stonden nabij de oude kerk van Zwartemeer, een kerk die helemaal buiten het dorp staat, richting Weiteveen. Ja we missen drie huizen in het veen, er zijn een tweekapper en een vrijstaand huisje verdwenen. Huizen die moesten wijken voor de aanleg van een nieuwe dam en voor het gepland verdrinken van veenvegetatie en veenbewonertjes. Het is gewoon te maf om waar te zijn. Waar vorig jaar nog huizen stonden is geen steen of pan meer te vinden! Ook geen weitje met schapen en geen kippenhokken en geen moestuintjes meer. Niets moois is er meer. Alleen nog maar een kale, lege, gele hoge veendam en omver gewoelde veenbodem.
Waar we tussen hei en berkenopschot genoten van adders, hazen, patrijzen en hagedissen, vorig jaar om deze tijd, staan we nu te kijken naar de dragline van het groot en machtig staatsbedrijf sbb, op een dijk in wording. Ja, we staan erbij en we kijken ernaar, naar hoe sbb dit prachtige Bargerveen naar de vernieling helpt! Als we dit ongastvrij geworden grensgebiedje Nederland weer willen verlaten, komen een vrouw en een man bij ons staan. 'Bent u hier een beetje bekend?' vraagt de man. 'Dat ben ik. Vraagt u maar,' antwoord ik. 'Stonden hier eerst geen huizen?' 'Ja, er stonden hier huizen,' glimlach ik wrang, 'maar die zijn weg. De tweekapper die hier stond ligt inmiddels begraven onder de gele dam.' 'Oh,' antwoord de man, terwijl hij met in zijn ogen ongeloof staart naar de dam, 'ik heb hier vroeger veel gespeeld. Nu is alles weg. Zomaar weg.' 'Ja', zeg ik, 'het wordt hier allemaal water. Mogen we hier straks allemaal braaf achter mekaar met het hondje aan de lijn over de dijken rond het verzopen veen gaan wandelen. Is er hier straks binnen de dijken alleen nog plek voor meeuwen, ganzen en eenden.' Het is een feit, er gaat bij Zwartemeer weer heel veel moois, veel natuur verloren. Er zal daar nog meer natuur gaan verdrinken, domweg worden verzopen, omdat plotsklaps van staatsbosbeheer ALLES water moet worden en er geen hei en bunt en berkenopslag meer mag zijn. Twee Nederlandse ziekten waar wij ons aan kunnen ergeren: Er worden in Nederland boomplantdagen voor de schooljeugd georganiseerd. En als het zo door blijft gaat met het kapot maken van mooie natuur, komen er vast ook nog 'ns heipolplantdagen. Op boomplantdagen mochten en mogen kinderen hun eigen boom planten in al bestaand of nog aan te leggen bosgebied. Maar als deze kinderen twintig, dertig jaar later volwassen mensen geworden zijn, mogen ze hun bos niet meer in, mogen ze niet meer naar de bomen die ze pootten, want dan staat er overal op bordjes, dat je op wegen en paden moet blijven. Sjonge zeg, wij hebben onze lidmaatschappen van 'natuur'verenigingen als Drents Landschap, Brabants landschap en staatsbosbeheer inmiddels opgezegd. Wij betalen van de uitgespaarde contributies zo nu en dan een bekeuring. En ja, we weten het wel. De dijken bij Zwartemeer worden aangelegd om in de toekomst weer hoogveen te kunnen hebben. Alleen jammer dat nu opeens is besloten, dat in het Bargerveen zowat ALLE bodem met water moet bedekt. Meer jammer: wij zijn al duizend jaren dood als er eindelijk weer hei, bunt en berken zullen groeien op dit vanaf 2005 optimaal te verzuipen veen. Tenzij sbb of ozonlaag anders beslist. Bolsterturf, zondag 27 maart 2005
5 We zaten met jas of dikke trui aan buiten, vrouw, dochter, schoonzoon en ik. Even een kop koffie drinken en praten over een klein verbouwinkje, daarbij genietend van een brutale rat met pluimstaart en mooi roodbruin jasje aan. Hij kwam van boven, uit een grove den en jatte nootjes uit het vogelvoederhuisje, om er schielijk weer mee te verdwijnen, vliegensvlug een andere den in. En dat keer op keer. Bolsterturf, maandag 28 maart 2005
6 Tegen vijf uur in de vrij zonnige voorjaarsnamiddag - met Fox aangelijnd - een rondje rond 't moeras gefietst. Langs alle wegen overal grotere en kleinere groepjes blauwen. Wat zwarte merelmannen ruzieden in het onderhout van een eikenlaan om de bruine vrouwtjes. Boven donker akkerland dook een felle kievithaan op een schijnbaar lome zwarte kraai, terwijl even verderop twee kauwtjes struinden langs een greppel. Na het avondeten samen met vrouw en Fox een rondje door 't moeras gewandeld. We gingen voor de reeën, maar reeën zagen we niet. Wel bij de beek een blauwe reiger en hoog boven in een populier vijf spreeuwen die een klereherrie zaten te maken. Een gaai fladderde een wilgenbosje in en een grote vogel vloog, ver weg en rakelings over de boomtoppen heen, in rap tempo over, richting bossen. Een havik? Bolsterturf, dinsdag 29 maart 2005
7
Halfweg de middag in de pinda naar de parkeerplaats 't dichtst bij de Verboden Vennen getuft. Onderweg - heen en terug - niet veel gezien: wat kraaien, roeken en kauwen. Ook wat groepjes blauwen. En als altijd hadden de kieften het weer met de kraaien aan de stok. Nergens onderweg naar 't bos een ree of haas op de akkers en weiden, maar rustig wandelend naar de Verboden Vennen zag ik zomaar zo'n dertig meter van mij en Fox vandaan - m'n hondje volgde braaf aan de voet (dat kan i al heel goed) - in open bos een haas komen aanhuppelen. De rammelaar, ja, rammelaar, want zo heet nou eenmaal een hazenman, had geen haast. Hazemans ging op z'n hurken zitten, zodat ik nog net de zwarte oorpunten kon zien tegen de bruine bosbodem. Na een minuut of wat had hij blijkbaar genoeg gehurkt en kwam hij langzaam onze kant op. Langzaammm..., tot Fox lucht van hem kreeg en z'n oren spitste. 'Wreffff,' zei Fox. De haas - waarom zeggen jagers toch het haas? - spitste op zijn beurt ook de oren, om er, toen een gaai Fox en mij begon uit te schelden, 'als een haas' vandoor te gaan. Op de hoge zuidoever van het Grootst Verboden Ven telde ik ontelbare gaatjes in de gele bodem. Gaatjes waaruit zandbijen kwamen. Erg vlug en bedrijvig waren ze niet. Kan ook niet, het is immers nog maar een week lente. Zo nu en dan kwam een waterzonnetje door regenwolken kijken. Ik maakte wat foto's van de bijen en de gaatjes. Vissen wonen er niet in de Verboden Vennen, want het venwater is te daarvoor te zuur. Ook een reiger zag ik nog nooit aan de oevers van deze vennen. Toch zag ik vandaag geen enkele venkikker, terwijl ze vorig najaar er wèl waren.
Op de ronde plek onder geringde beukenbomen waar ik lelietjes-der-dalen weet, staken steeltjes en blad van dit plantje al door de bosbodem. Een paar weken nog en ik zal weer kunnen genieten van de krachtig weezoete geur van lelieklokjes. Hoe jammer toch dat je met woorden geuren zo slecht kan duiden! Bolsterturf, woensdag 30 maart 2005
8
Plezierig scheen de zon over bos en hei. Fijn met Erpel paar namiddaguurtjes er op uit. Waar paar maanden terug boswerkers uit al vrij kaal bos de mooiste bomen kapten, knapte opeens een takje: een ree ging er vandoor richting grote hei. Erpel was toen aangelijnd, want ik wil niet hebben dat hij jonge hazen en konijnen dood bijt. Een uur later liep Ep in randruigte van ven bijna op een ander ree. Hij was deze keer wel vrij, want ik gooide net een te apporteren stok voor hem in het water. En tuurlijk ging hij toen het ree en niet de stok achterna. Ach, moet kunnen. Ep is pas bijna twee. Vlug pakte ik m'n camera en probeerde ree en hond te 'schieten'. Mis! Het ree staat wel op de foto, maar Ep niet. Het was mijn bedoeling om m'n foxje links op de foto te krijgen en het ree rechts. Niet gelukt dus, omdat ik niet vlug genoeg was en onvoldoende voorhield. Schieten van een bewegend doel met een camera is veel moeilijker dan doodschieten met een geweer, immers een geweer knalt onmiddellijk, terwijl een digicamera altijd nog wat wacht als je de ontspanknop indrukt. Maar het zou wel mooi geweest zijn: Ep links waar nu het ree op de foto is, en dan het ree rechts op de open plek tussen de dennen.
Ook nog wat kikkers geknipt in slootje op de hei. En toen was het al weer tijd om huiswaarts te gaan. Bolsterturf, donderdag 31 maart 2005
index maart 2005
|
Het natuurbederf: het voortdurend grof en rigoureus ingrijpen in de natuur, het nooit eens de natuur haar gang laten gaan.
