Vandaag struinen Erpel en ik drie en een half uur door mooie, zonnige, net vorstvrije, windstille winterdag. Vanaf de grote parkeerplaats lopen we naar de bleke bossen. Vervolgens bezoeken we de verboden vennen. Dan via een andere route weer terug naar de bleke bossen.
Om twintig voor drie hoor ik ganzen in de lucht en dan kijk ik opeens naar de maan. Waarom weet ik niet, maar tot bijna donker blijf ik met tussenpozen naar haar kijken. Ze hangt daar zo stil, naar 't schijnt bewegingloos, in de heldere, ijlblauwe winterlucht. Tegen half zes bereiken we via een wat apart gesitueerd verboden vennetje weer de leenauto. Ons pindaatje is nog niet gerepareerd.

Tegen vieren vind ik een geel geweitje. Nee, geen geweitje, een zwammetje. Het groeit op platgetreden paadje waarover van 't zomer Schotse hooglandkoeien sjokten, alsmaar op en neer sjokten langs vijf schrikdraden. Terwijl ik het paddootje fotografeer, stuit Erpel op een haas. Hij gaat er achter aan. Ik 'affffffffff' m'n hondje STOP.

Het vroor de laatste nachten best hard, harder dan ik dacht. Op alle vennen ligt ijs. Alleen in het grootst verboden ven is één wak. Langs venoever van een kleiner ven scharrelen drie zwarte kraaien. Voordat Ep ze omver kan rennen, gaan ze op gevlerkte vleugels hoog. Ik vind het gek dat de zwartrokken zwijgend het luchtruim kiezen, dat ze niet mopperen of schelden.

In het grootst verboden ven zitten op verst van walkant verwijderde wak(ijs)oever honderden wilde eenden. Die rusten daar op het koude, harde ijs. De meesten dommelen, zijn stil. Maar een paar converseren. Als Ep gaat rennen langs venoever zijn ze opeens allemaal goed wakker, mopperen ze met z'n allen wat verderop, waggelen ze van het open water weg.

Terug naar de bleke bossen hangt een aureool over 't pad, maar als ik in de zonnestralenbundel sta voel ik me niet anders dan gewoonlijk.

Terug lopend door de bleke bossen oefen ik met Ep. Dan mag hij niet verder dan een meter of twintig meter voor me uit lopen en moet hij van me op de paden blijven. Een hele opgave! Hoe vaak gaf ik het commando 'Teruggg!..'? Hoe vaak riep ik 'Korter!..'?
Vanaf aankomst bij perceel bevroren rotte rog, mag Ep op auto aan het laatste kwartier weer eigen rakgangetje gaan. Terwijl hij rent en dolt door bos en grauw -  dit verloren graan, het oogt toch zo triest, zo troosteloos - denk ik over mensen, moraal, ethiek, macht en werk. Thuisgekomen ben ik nog niet uitgedacht.

Crossmotoren brullen langs bevroren moerasrand en door zonnig winterbos. De jonge mannen op de snelle machines hebben sportief (?) plezier. Elke zondag weer. Vandaag rijden ze de vorstlaag van de bospaden af. Ze hebben niets te duchten van politie en s.b.b. bekeurkneuzen. Die zijn druk doende op de hei, met het bekeuren van wandelaars met niet aan 't lijntje sjokkend hondje.

Vandaag is een door me bijna vergeten hoek van 't moeras aan de beurt. Tweemaal gaat een zilverreiger hoog als Erpel en ik er rondscharrelen. De witte vogels mopperen wat als ze er vandoor gaan. Erpel vindt twee reeën, even later nog een ree en ook zit hij achter een haas aan. Als de laatste zich vastloopt op oerig bruine moerasplassen, schreeuw ik Ep af. Hij luistert meteen, wat me twee knakworstjes en een hortje ruw spelen kost.

Wanneer Ep zich - kwartier later en wat verderop - in ruig moerasonland bevindt, komen twee reeën (dezelfde van daarnet?) de ruigte uit, het pad op. Maar ze zien me te gauw, duiken snel en sierlijk het moeras weer in. In poging om een van hen toch op foto te krijgen, betrap ik me erop daarbij zomaar onder een gevaarlijk over moeraspad hangende dode berk door te lopen. Gelukkig is het geen vrijdag, de dode berk geen ladder en zag 'k nog nooit een zwarte kat in het moeras. Dus maak ik van beide reeën mooi wazig digitale bruine vlekken.

Dan zie ik wel erg groene moerasvegetatie. Dichterbij gekomen blijkt het te gaan om een zielig allene laurierstruik. 'Welke gek plant er nu een laurier midden in een moeras, Ep?' Ik krijg geen antwoord. Erpel is druk met muizendabben. Hij heeft geen oog, oor of neus voor bomen en struiken, zelfs niet voor heksenbezems in moerasrandberk. Nee, Eps interesse gaat weinig verder dan eten, de baas (willen) zijn, pootje lichten, speuren, rakken, spelen en, last but not least, teven en teefjes.

In Brabants dooiweer rijden we aan. Op de Veluwe is het nul graden. Naar Drente toe komen we in de negatieve getalletjes terecht: -1, -2, tot aan -3.5 net boven rijbaan gemeten. Na zo'n tweehonderdvijfig kilometer draai je je zwarte agila elegance de karrensporen van een Ermer landweggetje in. Dan mag ons Erpeltje ff rakken door boerenwei. Hij verjaagt een verwegge kraai en verwegge plevieren.

Na genieten van oma's en opa's koffie, koekjes, koek, meer koekjes - knieperties en rollegies - en weer koffie met koek, gaan we wandelen door Schoonebeker dreven. Je parkeert je Agila bij een bordje pionierroute. Ik vind dat een lelijk bordje, echt niks aan, want te commercieel. Ook de duur verbouwde Middendorpse boerderijen kunnen me niet bekoren. Veel mooier vind ik de nauwelijks onderhouden, echt oude, soms zowat wrakke keuterboerenwoonsteden. En ik mis de olie zuigende jaknikkers van mijn jongensjaren.

We wandelen richting veenrestanten. Al meteen verlaten we de gebaande paden. We gaan lopen over een graanstoppelveld, roggestoppel volgens ons, en dan wijst Erpeltje reewildwissels aan. De wissels gaan onder grofmazige veenrestantafrastering door, afrastering bedoeld om schapen binnen 't stuk afgezet veenreservaat te houden. 'Hebben alle Schoonebeker reeën eeltknieën?' vraag ik je. Je antwoordt niet, je glimlacht alleen maar. Je vindt het niet erg dat ik zo genieten kan van (praten over) onder-afrastering-door-kruipende-reeën en van een vijfstammig berkje. Maar dan glimlach, nee, lach ik op mijn beurt, omdat je zegt: 'Kijk, toch zijn ze snelverkeer, deze Schoonebeker reeën, want de wissel is gescheiden dubbelbaans.'

Terwijl we staan te kijken over mijn moeders land, over het weidse Drentse veen- en dalgrondlandschap, stil staan te kijken naar de horizon, daar de witte afvalwolk van Klazienaveense puritfabriek - smog witter dan witte wolken - omhoog zien kringen, vindt Erpel vijf reelegers bij pompoenendump.

Na de rotte pompoenen en de reerustplaatsen bewonderen we nog wat Schoonebeker afwateringetjes met bruin, helder veenwater, alsmede een nestkast aan een oude veenberk. We vinden alles mooi, maar veel meer dan de fraaie nestkast kunnen de oude berken ons bekoren.

Langs oude Oud Schoonebeker veenwijk, over nostalgisch pad onder romantisch feeërieke eikentakkenzoom, wandelen we terug naar je agila, richting Middendorp. Het is als toen, meer dan dertig jaar geleden, alleen was toen de heide roze en waren toen de takken groen. Dezelfde eikentakken, ze hangen nog altijd over 't pad, ook over 't water, soms zelfs erin.

We klepten en we keken naar het veen, naar Erpeltje en naar elkaar. En toen even de zon ging schijnen uit winters lieve lucht, waanden we ons weer jong, lachte je opeens heel hard om mijn vertellen uit van Oude Mensen, de Dingen die Voorbijgaan, om mijn zo mooi vinden van dit boek dat ik al voor de zesde of zevende keer lees, voelden we ons weer zeventien en tweeëntwintig en deden we weer als toen we die eerste keer in zomerdag langs deze wieke liepen, deden we ontiegelijk maf.

Vijf mins met de pinda maar. Net genoeg tijd voor ff luisteren naar een liedje van Ann Breen. Toch wel mooi, die moderne audio techniek in m'n pindaatje. Dan tien mins te voet, het moeras in, met oostwind in de rug. Erpel en ik gaan over puinpad en langs sloot met ingevroren alsof dood rood kroos*. Op de sloot waag ik me niet. 'k Zie wakjes in het ijs. En 't was maar kwakkelwinter tot gisteren. Toch waren vorst en wind op hun manier wel erg druk. Samen maakten ze ribbeltjesijs. Vandaag is er alleen nog maar de vorst. Zo zonder harde, kille klote wind is het best lekker in het moeras. Afgevallen blad kraakt onder mijn schoenen; onder Erpels voetjes kraakt het minder, ritselt het meer. Het oppervlak van poelen, greppels en sloten is ribbelig. Echt raar ijs rontelom. Overal is het korrelig, bobbelig, rimpelig, ribbelig. Soms lijkt het wel of heksen kikkerdril hebben ingevroren. Wind en ijzel maakten rilletjes en putjes in het ijs. Ook minibobbeltjes erop. In de kern van zo'n bobbeltje is het bevroren water donkerblauw, pikzwart soms. De onregelmatigheidjes maken, dat ik niet fijn slibberen kan. Schoenzolen glijden niet soepel over bobbeltjes. Toch vind ik 't fijn: een aanloopje nemen en dan slibberen over de ondiepe poelen. Wat is er mooier dan kind te mogen zijn? Toch ben ik beetje bang. Ik vertrouw dit ijs niet zo. Ik hou Ep dicht bij me en weg van de sloten en diepere poelen. Hij kan heel onvoorzichtig en roekeloos doen. En het vroor dus nog maar een paar nachten. Overdag nauwelijks nog. En overal rontelom wachten geduldig wakken met koud moerig water. En dan zak ik door ijslaagje waar Ep wel over kon. Het water komt tot halfweg mijn knieën. Geeft niet. In de pinda liggen droge sokken en laarzen. Maar zo heb ik geen aardigheid meer aan slibberen. Met natte voeten slibbert het niet fijn. Over moerashumuslaag loop ik pindawaarts. Ook de bodem is lang niet overal bevroren. In lijzijde van dikke eikenbomen bij voorbeeld, is de bodem zomerzacht. Daar graaft Ep naar muizen. Da's een hobby van hem: muizendabben. Gedurende het omwegje naar droge sokken, pakt hij in de vluggigheid toch bijna drie muizen. De muizen overleven, omdat Ep weet dat hij van me niet mag doden. Het is een dilemma. Foxen zijn geschapen om muizen te vangen, te doden, te vermoorden en ze, net als vossen ook doen, op te vreten. Toch mag Ep niet in levende wezens bijten. En in het blad onder de omgewaaide dubbelberk mag hij niet graven, want daar leeft misschien nog het duivelsei . 'Kom op Ep. We laten het ei gerust. Doorlopen nu!'

Met droge sokken in droge laarzen breng ik een bezoek aan het paleis van opa imker. In de volle, al beetje warme winterzon ziet alles er blij en vrolijk fleurig uit. Bijenkasten, imkerkleding, touw, rol grauw pleepapier, potjes, emmers en jerrycans, dat alles staat of ligt in vrolijke zonneschijn. Zo lijkt het hier in 't moeras al beetje lente. Ik vraag me af: hoeveel bijen slapen er in de groene kistjes? Wat zit er in de glazen potjes? Hoeveel koninginnen heeft opa imker? Ik kan het niet laten en inspecteer de inhoud van de potjes. Er zit een stroperige, kleurloze vloeistof in. In de blanke stroop drijven vliegjes en mieren. Wat is dit voor vloeistof? Was het water, zouden alle potjes ijs bevatten en gebarsten zijn, want ze zijn gevuld tot aan het dekseltje. Water is het dus niet. Maar wat dan wel? De wat stroperige vloeistof loopt er uit als ik een potjes schuin hou. Kleverige witte plak komt op mijn handen en vingertoppen terecht. Goeie lijm is het. 't Spul plakt als secondenlijm. Ik loop naar opa's schapengoot, trap het gootijs kapot en was mijn handen. Tevergeefs. Het koude water heeft geen vat op de witte plak.

Met plakvingers - de meeste plak kan ik kwijt op mijn broekspijpen, wat maakt dat ik de camera weer durf vast te pakken - en genietend van lawaaiig etende (lang)staart- en pimpelmeesjes loop ik voor de tweede keer naar de pinda terug. Ook zie ik nog een roodborstjes en wat winterkoninkjes. Die laatsten komen soms heel dicht bij, om dan vlug weg te kruipen in ruigte van sloot of onlandwal. Zo mooi om deze nietige verenbolletjes bezig te zien. Ach, niet zo erg dat m'n vingers plakken, al deze vogeltjes zijn fotogeniek, maar zitten of hangen nooit 'ns stil.

314
Van schaatsen en twee katten